Life & Culture

Περιοδικό για τη Ζωή και τον Πολιτισμό

Πριν λίγες μέρες το Life&Culture είχε τη χαρά να παρακολουθήσει μια άκρως ενδιαφέρουσα παράσταση στο « Από Κοινού Θέατρο» το οποίο άνοιξε και αυτό το καλοκαίρι την ανακαινισμένη αυλή του με ένα ιδιαίτερο έργο «Τα Σκουπίδια» του Γιάννη Ξανθούλη με τους Ελένη Γερασιμίδου, Αντώνη Ξένο, Άκη Σιδέρη, Αγγελική Ξένου και με την Νικολέτα Βλαβιανού που δάνεισε τη φωνή της στον πόντικα. Τη σκηνοθεσία ανέλαβε ο Κοραής Δαμάτης, η μουσική είναι του Φίλιππου Παχνιστή, η διδασκαλία των τραγουδιών της Νένης Ζάππα, ενώ τις χορογραφίες επιμελήθηκε ο Άκης Σιδέρης.

Ο Γιάννης Ξανθούλης είναι γνωστός στο αναγνωστικό κοινό για τα γεμάτα ζωντάνια μυθιστορήματα του, για τον μεστό λόγο του και για την αδιάκοπη μάχη του για τη διατήρηση της μνήμης ως συνεκτικό στοιχείο μέσα σε κοινωνίες που έχουν χάσει την ταυτότητα τους και την έχουν αντικαταστήσει με αλλότριες δανεικές τις οποίες αφομοιώνουν βίαια, ανεπιτυχώς και στην χειρότερη εκδοχή τους.

Το έργο του Γ. Ξανθούλη μας μεταφέρει στο 2107, την εποχή που η ανθρώπινη κοινωνία έχει εξελιχθεί ακόμα περισσότερο τεχνολογικά και τα πάντα είναι μάλλον αποστειρωμένα. Όνειρα, συναισθήματα, σκουπίδια δεν υπάρχουν. Μια ομάδα τουριστών πέφτει την ημέρα που τα σκουπίδια γιορτάζουν τα 100 χρόνια λήθης, στο Σκουπιδοτενεκέ τους. Εκεί συγκεντρώνονται τα Όνειρα, ο Οδυσσέας Κλέφτης και πολλοί αλλόκοτοι ήρωες που σχολιάζουν την εποχή και χτυπούνε το καμπανάκι για την ανθρώπινη συμπεριφορά. Οι διηγήσεις τους προκαλούν γέλια και κλάματα, ενώ ένας χορός από σκουπίδια τους συνοδεύει.

Το έργο αυτό – που γνώρισε τεράστια επιτυχία στη δεκαετία του ’80 – αποτελεί μια πικρή σάτιρα μιας πραγματικότητας επίκαιρης ακόμα. Μια σάτιρα διαχρονική για όσα χάνουμε στην πορεία των χρόνων, για όσα συμβαίνουν χωρίς τη δική μας υπαιτιότητα, για όσα οικειοθελώς παραχωρούμε με την ανοχή και την σιωπή μας, για όσα θυσιάζουμε, χωρίς πολλή σκέψη μερικές φορές, αξιολογώντας λανθασμένα τις όποιες επιλογές εμφανίζονται εμπρός μας σαν σαγηνευτικές Σειρήνες που τάζουν, τάζουν και εξοντώνουν.

Ο συγγραφέας Γιάννης Ξανθούλης σε αυτό το σπονδυλωτό έργο με επιθεωρησιακή δομή, κάνει προσκλητήριο αναμνήσεων με αφορμή μια γιορτή σκουπιδιών και ονείρων, με πρωταγωνιστές σκουπίδια που έγιναν όνειρα, κυρίως όμως όνειρα που έγιναν σκουπίδια. Ήρωες της καθημερινής μας ζωής έρχονται από το μέλλον και κρίνουν το παρόν και μας τείνουν τον καθρέφτη για να δούμε σε αυτόν τον εαυτό μας όπως πραγματικά είναι.

Ο τελετάρχης αυτής της γιορτής μέσα από τα σκουπίδια φέρνει τα ΟΝΕΙΡΑ, τον Οδυσσέα Κλέφτη, τον Σερβιτόρο Μανίτσα, τη Νοσοκόμα Σάντα Ζουμπουλιά, τη Βασιλική Μετατρούλου, την Παλιά φωτογραφία. Ήρωες πολλοί και «δικοί μας» σατιρίζουν και σχολιάζουν το σήμερα, το κάθε σήμερα, με αφορμή το εορταστικό τους προσκλητήριο.

Ένας χορός από «σκουπίδια» τονίζει, χορεύοντας και τραγουδώντας, τα όσα οι ήρωες σχολιάζουν.

Την πικρή και πάντα επίκαιρη αυτή σάτιρα ανέλαβε να ανεβάσει στη σκηνή με την οξυδερκή του πάντα ματιά ο ταλαντούχος σκηνοθέτης Κοραής Δαμάτης που ευτύχησε να έχει στο πλευρό του εξαιρετικούς και δοκιμασμένους ηθοποιούς, όπως η Ελένη Γερασιμίδου και ο Αντώνης Ξένος, αλλά και νέους ερμηνευτές που σήκωσαν επάξια το βάρος των απαιτητικών τους ρόλων στους ώμους τους.

Στον ιδιαίτερο χώρο του «Από Κοινού Θέατρο» που δημιουργήθηκε στα πλαίσια μιας «θεατρικής οικοτεχνίας», όπως έχει πει η Ελένη Γερασιμίδου που είναι συν-ιδρύτρια του μαζί με τον Αντώνη Ξένο και την κόρη τους Αγγελική Ξένου και στόχο είχε « το να διατηρήσουν τη συλλογικότητα αλλά και την ανεξάρτητη επιλογή τους στο καλλιτεχνικό έργο», «τα Σκουπίδια» έρχονται να μας δείξουν με τον πιο γλαφυρό τρόπο ότι ουσιαστικά τίποτα δεν έχει αλλάξει από το 1980. Ή ότι εμείς παραμένουμε πεισματικά κολλημένοι σε όνειρα όπως ένα διαμερισματάκι, ένα αυτοκίνητο, μια καλή θέση στο Δημόσιο για τα παιδιά μας, κυρίως όταν αυτά δεν έχουν καν τα τυπικά προσόντα, ή σε ένα υπουργικό γραφείο ακόμα καλύτερα. Εξάλλου ποιος νοιάζεται για τα προσόντα ; Οι γνωριμίες και το μέσο είναι αυτά που μετράνε σήμερα. Μπορεί σήμερα να μη ζητάμε πια από τον βουλευτή να γίνουμε θυρωροί στην οδό Σκουφά και μία στενή γκαρσονιέρα στο υπόγειο της πολυκατοικίας για να στεγάσουμε τα μικρά όνειρά μας, αλλά ειδικά σήμερα, σε μια Ελλάδα ρημαγμένη από τα μνημόνια ή από τα προγράμματα όπως τελευταία τα βάφτισαν για να ηχούν πιο εύηχα στα αυτιά μας, η παράσταση αυτή έρχεται να μας προβληματίσει, να μας συγκινήσει, να μας κάνει να γελάσουμε, να μας κάνει να αναρωτηθούμε.

Η σκηνοθετική προσέγγιση του Κοραή Δαμάτη εκπέμπει στον θεατή φως, δύναμη κι ελπίδα όπως το ολόγιομο φεγγάρι που έλαμπε πάνω από τις μαύρες σακούλες σκουπιδιών που μας υποδέχτηκαν στην σκηνή. Μαύρες σακούλες σκουπιδιών που αν προσήλωνες πάνω τους το βλέμμα, θα έβλεπες ότι απεικόνιζαν τη μεγάλη μας πόλη, με τις πολυκατοικίες της, την Ακρόπολη, τον Λυκαβηττό. Τα πιο δύσκολα πράγματα τα είπαν οι ηθοποιοί τραγουδώντας, κάνοντας τον θεατή κοινωνό μιας τραγωδίας που εξελίσσεται αργά, ύπουλα, μέσα στη μεγαλούπολη, ιδιαίτερα στις μέρες μας.

Οι ερμηνείες των ηθοποιών ήταν μοναδικές. Ακολουθώντας τις εύστοχες σκηνικές οδηγίες του έμπειρου Κοραή Δαμάτη κατάφεραν να μας κάνουν να προβληματιστούμε ακόμα και τις στιγμές που το γέλιο ανακούφιζε τη δυσφορία που πλανιόταν στην ατμόσφαιρα για όλα όσα χάσαμε, για όλα όσα παραδώσαμε, όταν αφήσαμε πίσω τη φύση, τα χωριά μας, την ελληνική επαρχία για να διεκδικήσουμε μια θέση σε ένα κουτί από μπετόν, ανάμεσα στα σκουπίδια.

Η Ελένη Γερασιμίδου ακόμα μια φορά έδειξε σε όλους μας πόσο μεγάλη θεατρίνα είναι. Το ταλέντο της, η δύναμη των εκφραστικών της μέσων, έντυσαν τους πολλαπλούς ρόλους που κλήθηκε να ερμηνεύσει με ξεχωριστή μαεστρία και υποκριτική ποιότητα. Η χάρη της, το μπρίο της, η κίνηση της πάνω στη σκηνή, το συναίσθημα που εξέπεμπε στο κοινό, αλλά και το ασυγκράτητο γέλιο που μας χάρισε, φώτισαν την παράσταση. Επιβλητική και πάντα σπουδαία στην τέχνη της.

Ο Αντώνης Ξένος γέμισε τη σκηνή και με την υποκριτική του δεινότητα καθήλωσε το κοινό και κατάφερε με απαράμιλλη τέχνη και τεχνική να μας κάνει να εστιάσουμε σε όσα μας πονούν και μας κάνουν να αναρωτιόμαστε σε στιγμές ενδοσκόπησης αν ο δρόμος που έχουμε πάρει είναι ο σωστός, ο δρόμος της καρδιάς, της χαράς, της ευδαιμονίας και της πληρότητας. Μοναδική η σκηνική του παρουσία.

Η Αγγελική Ξένου, την οποία και έβλεπα στη σκηνή πρώτη φορά, ήταν μια πραγματική αποκάλυψη.  Βλέποντάς την να κινείται στη σκηνή, να τραγουδάει, να χορεύει, καταλάβαινες από την πρώτη κιόλας στιγμή ότι εδώ κάτι σημαντικό γίνεται. Σύντομα θα μιλήσουμε πολύ για το ταλαντούχο αυτό πλάσμα που κινείται με απίστευτη άνεση στη σκηνή, τραγουδάει, χορεύει και από πολύ νωρίς δείχνει να έχει τη στόφα γνήσιας θεατρίνας.

Ελπιδοφόρα όμως ήταν και η ερμηνεία του Άκη Σιδέρη( έχει επιμεληθεί και τις χορογραφίες της παράστασης) ο οποίος κινήθηκε με μεγάλη άνεση και υποκριτική  δεινότητα στη σκηνή βάζοντας γερά θεμέλια για το θεατρικό του μέλλον.

Η μουσική του Φίλιππου Παχνιστή δε θα μπορούσε σε ένα τέτοιο έργο να μην είναι καθοριστικής σημασίας. Πρόκειται για μια μουσική που μένει στη μνήμη του θεατή επιτελώντας με επιτυχία τον σκοπό της. Άλλοτε επιβλητική, άλλοτε μπριόζα και διασκεδαστική, συνόδευσε αρμονικά τον πεζό αλλά και τον θεατρικό λόγο.

Ο απολογισμός της παράστασης είναι κάτι παραπάνω από θετικός. Aυτό το μικρό off Broadway θέατρο μετατρέπεται ακόμα μια φορά κυριολεκτικά σε αυλή των θαυμάτων που δίνει ανάσες δημιουργίας σε όσους αγαπούν το πραγματικά καλό θέατρο.

Μαρία Ψαρούδη
Μεταδιδακτορική ερευνήτρια ΑΠΘ
Δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ
Γλωσσολόγος – Θεατρολόγος

Leave comment

Your email address will not be published. Required fields are marked with *.