20 Μαΐου, 2022 16:32

Αλέξης Σταμάτης, Το λευκό δωμάτιο, Εκδόσεις Καστανιώτη

Διαβάσαμε το τελευταίο βιβλίο του Αλέξη Σταμάτη και όσοι αγαπάμε την λογοτεχνία και το θέατρο το ξεχωρίσαμε αμέσως. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες του φαίνεται η αγάπη και η άμεση επαφή του συγγραφέα τόσο με τη θεατρική δημιουργία όσο όμως και με τη θεατρική πράξη.

Το λευκό δωμάτιο, από την αρχή ως το τέλος, λειτουργεί για τον αναγνώστη ως μυθιστόρημα αλλά ταυτόχρονα – και εδώ βρίσκεται η ιδιαιτερότητά του αλλά και η αξία του- ως μια ολοκληρωμένη παράσταση. Οι ήρωες του έχουν ξεφύγει λες από σπουδαία θεατρικά έργα της παγκόσμιας δραματουργίας, η Μπλανς Ντυμπουά από το Λεωφορείο ο πόθος του Τενεσή Ουίλιαμς, η Έντα Γκάμπλερ από το ομώνυμο έργο του Ερρίκου Ίψεν, ο Πρίγκιπας από τον ‘Αμλετ του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, ο Χάινριχ Φάουστ από τον Φάουστ του Γκαίτε, η Αλίκη από το έργο Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων του Λουίς Κάρολ, ο Γιόζεφ Κ. από τη Δίκη του Φράντς Κάφκα, ενώ συνεχείς αναφορές γίνονται σε θεατρικά ή λογοτεχνικά έργα και συγγραφείς ή δραματουργούς όπως ο Ντοστογιέφσκι, το Τζέυν Έιρ της Σαρλότ Μπροντέ, ο Δικαστής του μυθιστορήματος του Κόρμακ ΜακΚάρθυ Ματωμένος Μεσημβρινός , το θεατρικό έργο του Έντουαρντ Άλμπυ Η γίδα, η Άννα Καρένινα από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Λέοντος Τολστόι, ο Χίθκλιφ από τα Ανεμοδαρμένα υψη της Έμιλυ Μπροντέ, ο Μερσώ από το μυθιστόρημα Ο Ξένος του Αλμπέρ Καμύ, το Μακμπέθ του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, το ποίημα του Ζαν Ρισπέν, Coeur de mère, το μυθιστόρημα Η Μεταμόρφωση του Φράντς Κάφκα και ο ήρωας Γκρέγκορυ Σάμσα , το μυθιστόρημα του Θερβάντες Δον Κιχώτης, το θεατρικό Ω, οι ωραίες μέρες του Σάμιουελ Μπέκετ, ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ και το έργο του Μίλησέ, Μνήμη, τα βιβλία Αθώα πλάσματα και Κυριακή του Αλέξη Σταμάτη, η Λόρα από τον Γυάλινο κόσμο του Τενεσή Ουίλιαμς, η Μαρί Νταριεσέκ και το βιβλίο της Μεταμορφώσεις, ο Έζρα Πάουντ και το βιβλίο του τα Άσματα της Πίζας αλλά και αναφορές σε τραγούδια όπως στο «Lucy in the sky with diamonds » των Beatles, το « Me and the Devil» του Ρόμπερτ Τζόνσον, το « Hotel California» των Eagles και στην ερωτική επιστολή της Χουριέτε Φόγκελ στον Χάινριχ φον Κλάιστ.

Η εκτενέστατη αυτή παρουσίαση του λογοτεχνικού και θεατρικού πλούτου που συναντάμε στο Λευκό δωμάτιο του Αλέξη Σταμάτη μετατρέπει το βιβλίο σε μαγικό κουτί γεμάτο αποκαλύψεις. Οι ήρωες του συγγραφέα ξεπηδούν από τις σελίδες και οδηγούν τον αναγνώστη στον πλάστη τους, στον Νονό τους, όπως χαρακτηριστικά βαπτίζει τον κάθε δραματουργό ο συγγραφέας, τον οδηγούν στον κόσμο που γεννήθηκαν, μεγάλωσαν και κέρδισαν το κοινό τους. Η πραγματικότητα τους έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Σε έναν χρόνο άχρονο, με το όμομά τους ως μνήμη ανεξίτηλη, με μια ζωή κατασκευασμένη από τον Νονό τους, μέσα στην απουσία τελικά του χρόνου, χωρίς να υπάρχει πριν ή μετά, χωρίς να υπάρχουν εποχές, με τους ήρωες να αναγνωρίζουν τη ζωή τους μόνο μέσα από τη μνήμη, μέσα από τις ερμηνείες των ρόλων που αυτοί εκπροσωπούν. Οι ήρωες/ρόλοι δεν μπορούν να πεθάνουν. Σκοτώνονται, δολοφονούνται, καίγονται, αλλά δε πεθαίνουν ποτέ. Είναι γράμματα, μελάνι, σελίδες. Ζουν αιώνια μέσα από την θεατρική πράξη, μέσα από την αναπαράσταση, την ερμηνεία, μέσα από τα μάτια των άλλων. Οι αναφορές του Αλέξη Σταμάτη είναι πολλές. Και η απελπισία των ρόλων, γιατί αυτό είναι οι ήρωες, απλά ρόλοι, είναι φανερή παντού. Οι ρόλοι παλεύουν, προσπαθούν να ξεφύγουν, προσπαθούν να αποκτήσουν ελευθερία, αυτοδιάθεση, ζωή. Και όταν δεν τα καταφέρνουν υποτάσσονται. Μόνο η Έντα Γκάμπλερ θα διεκδικήσει την ελευθερία της. Όπως ακριβώς έκανε και στην « άλλη» ζωή της. Και αυτή τη φορά θα το κάνει με έναν εξαιρετικά ευρηματικό τρόπο.

Η ζωή των ρόλων ορίζεται από τρεις « χώρους» : τον πραγματικό κόσμο, την Πανσιόν και τέλος το λευκό δωμάτιο. Κάθε χώρος έχει τους κανόνες του, κάθε παραβίαση τους έχει τις συνέπειες της και τιμωρείται. Μέσα στο βιβλίο αυτό, λέξεις όπως τελετουργία, ελευθερία, μνήμη, πραγματικότητα, αλήθεια, ζωή, θάνατος, χρόνος, δημιουργία αποκτούν άλλη έννοια, άλλη διάσταση. Το ερώτημα για τον αναγνώστη/θεατή το θέτει ο ίδιος ο συγγραφέας : «ποια είναι η γραμμή ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι ; » χωρίζοντας τα πράγματα σε αληθινά και ψεύτικα, σκοτεινά και φωτεινά. Η πορεία ως την τελευταία σελίδα είναι συναρπαστική. Η Έντα, μόνη στο δωμάτιό της, αναπολώντας τα λόγια του Νονού της, τείνει τον καθρέφτη στον αναγνώστη/θεατή και του δείχνει το δρόμο : « Εκεί θα πρέπει να μεταμορφωθείς. Σε αυτό που πραγματικά είσαι. Στο εν δυνάμει ολόκληρης της ιστορίας σου. Και να υπάρξεις. Να υπάρξεις αληθινά. Να ολοκληρωθείς» . Άραγε θα κερδίζεται το μεγάλο στοίχημα ;

Διαβάστε το βιβλίο. Θα σας συναρπάσει.

 

Μαρία Ψαρούδη
Μεταδιδακτορική ερευνήτρια Α.Π.Θ
Δρ. Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ
Γλωσσολόγος – Θεατρολόγος

Life & Culture